บทความ

คำวินิจฉัยคดีเกี่ยวกับบทบัญญัติของกฎหมายที่มีผลจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคล ที่กระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งสิทธิ

29/10/2020
622

Highlight


  • การที่กฎหมายห้ามทำหรือขายเชื้อสุราซึ่งรวมถึง “แป้งข้าวหมัก” ด้วยนั้น เป็นการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพของบุคคล เป็นกฎหมายที่บัญญัติขึ้นเกินความจำเป็น และกระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งเสรีภาพ

          คดีนี้สืบเนื่องจาก ห้างหุ้นส่วนจำกัดแห่งหนึ่งยื่นฟ้องกรมสรรพสามิตต่อศาลปกครองว่า ทางห้างฯ ได้รับอนุญาตให้ทำและขายแป้งข้าวหมักมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2542 การขอใบอนุญาตและต่อใบอนุญาตในแต่ละปีนั้น ทางห้างฯ ต้องทำสัญญาต่อเจ้าพนักงานของกรมสรรพสามิตว่า จะค้าแป้งข้าวหมักในสถานที่ที่เป็นที่ตั้งสำนักงานของห้างฯ และจะต้องซื้อแป้งข้าวหมักจากร้านหรือผู้ที่ทางการกำหนดไว้เท่านั้น โดยจะต้องลงบัญชีรับจ่ายแป้งข้าวหมักทุกครั้งที่มีการซื้อมาขายไป

          ห้างหุ้นส่วนจำกัดแห่งนี้มองว่า การดำเนินการดังกล่าวทำให้ทางห้างฯ ไม่สามารถประกอบธุรกิจค้าแป้งข้าวหมักได้โดยเสรีทั่วประเทศ จึงฟ้องขอให้ศาลปกครองสั่งให้กรมสรรพสามิตยกเลิกสัญญาที่กำหนดให้ห้างฯ ต้องขายแป้งข้าวหมักในสถานที่ที่กรมสรรพสามิตกำหนด และให้เจ้าพนักงานของกรมสรรพสามิตที่เกี่ยวข้องออกใบอนุญาตให้แก่บุคคลใด ๆ ที่ยื่นคำขอสามารถขายแป้งข้าวหมักได้อย่างเสรีทั่วประเทศ

          ต่อมา ศาลปกครองกลางซึ่งเป็นศาลปกครองชั้นต้นมีคำพิพากษายกฟ้อง โดยให้เหตุผลว่า พระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 มาตรา 24 บัญญัติห้ามมิให้ผู้ใดทำหรือขายเชื้อสุรา เว้นแต่จะได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานสรรพสามิต โดยมาตรา 26 ของพระราชบัญญัติเดียวกัน บัญญัติว่า ใบอนุญาตให้ใช้ได้เฉพาะในสถานที่ที่ระบุไว้ในใบอนุญาตเท่านั้น ศาลปกครองกลางมองว่า พระราชบัญญัติฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการควบคุมตรวจสอบการทำและขายแป้งข้าวหมัก เพื่อมิให้มีการนำแป้งข้าวหมักไปใช้ในการทำสุราเถื่อน เมื่อกฎหมายบัญญัติว่า การทำและขายแป้งข้าวหมักจะต้องได้รับใบอนุญาตจากเจ้าพนักงานสรรพสามิตก่อน ทางห้างฯ ก็มีหน้าที่ต้องปฏิบัติตาม

          หลังจากแพ้คดีในศาลปกครองชั้นต้น ทางห้างฯ ได้อุทธรณ์คำพิพากษาไปยังศาลปกครองสูงสุด พร้อมทั้งขอให้ศาลปกครองสูงสุดส่งเรื่องไปให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาว่า พระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 มาตรา 24 ขัดหรือแย้งต่อเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามมาตรา 50 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ซึ่งใช้บังคับอยู่ในขณะนั้นหรือไม่

          รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 มาตรา 50 บัญญัติว่า บุคคลย่อมมีเสรีภาพในการประกอบกิจการหรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม โดยหลักแล้วการจำกัดเสรีภาพในเรื่องนี้จะกระทำมิได้ เว้นแต่โดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายเฉพาะเพื่อประโยชน์ในการรักษาความมั่นคงของรัฐหรือเศรษฐกิจของประเทศ การคุ้มครองประชาชนในด้านสาธารณูปโภค การรักษาความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การจัดระเบียบการประกอบอาชีพ การคุ้มครองผู้บริโภค การผังเมือง การรักษาทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม สวัสดิภาพของประชาชน หรือเพื่อป้องกันการผูกขาด หรือขจัดความไม่เป็นธรรมในการแข่งขัน

          ทั้งนี้ ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาแล้ว เห็นว่า มาตรา 24 ของพระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 อยู่ในหมวด 5 ว่าด้วยเชื้อสุรา โดยมาตรา 4 ของพระราชบัญญัติดังกล่าวได้ให้นิยามของ “เชื้อสุรา” ไว้ หมายถึง แป้งเชื้อสุรา แป้งข้าวหมัก หรือเชื้อใด ๆ ซึ่งเมื่อหมักกับวัตถุหรือของเหลวอื่นแล้ว สามารถทำให้เกิดแอลกอฮอล์ที่ใช้ทำสุราได้

          อย่างไรก็ตาม ศาลรัฐธรรมนูญเห็นว่า แป้งข้าวหมักไม่ใช่เชื้อสุราในตัวเอง แต่เป็นสิ่งที่บุคคลทั่วไปโดยเฉพาะผู้ที่อาศัยอยู่ในชุมชนท้องถิ่นต่าง ๆ สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้หลายอย่าง เช่น นำไปประกอบอาหาร หรือใช้เป็นยารักษาโรคได้

          ด้วยเหตุนี้ การที่มาตรา 24 ของพระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 ห้ามมิให้ทำหรือขายเชื้อสุราซึ่งหมายความรวมถึงแป้งข้าวหมักด้วยนั้น จึงเป็นการจำกัดเสรีภาพของบุคคลในการประกอบกิจการหรือประกอบอาชีพและการแข่งขันโดยเสรีอย่างเป็นธรรม ทั้งยังเป็นบทบัญญัติที่บัญญัติขึ้นเกินความจำเป็น กระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งเสรีภาพ และไม่เข้าข้อยกเว้นในการจำกัดเสรีภาพตามมาตรา 50 ของรัฐธรรมนูญ

          ศาลรัฐธรรมนูญจึงมีคำวินิจฉัยที่ 25/2547 ว่า มาตรา 24 ของพระราชบัญญัติสุรา พ.ศ. 2493 ในส่วนที่ห้ามมิให้ทำหรือขายเชื้อสุรา เฉพาะที่หมายถึงแป้งข้าวหมัก ขัดต่อรัฐธรรมนูญ เป็นอันใช้บังคับมิได้

          คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในคดีนี้ ทำให้กฎหมายที่กระทบกระเทือนสาระสำคัญแห่งเสรีภาพสิ้นผลไป และทำให้สิทธิเสรีภาพของประชาชนไม่ได้มีค่าเป็นเพียงตัวอักษรที่ปรากฏในรัฐธรรมนูญเท่านั้น
 
Back to top